Nghĩa của “kỳ” là gì?
Âm kỳ ứng với nhiều chữ Hán khác nhau, phải tách theo chữ: 奇 là lạ (kỳ cục, kỳ quá), 期 là lần, kỳ hạn (kỳ thi, kỳ nầy), 旗 là lá cờ (quốc kỳ), 棋 là cờ để đánh (kỳ phùng địch thủ), 圻 là cõi đất (Nam Kỳ), và 祈, 麒, 耆 trong Kỳ Yên, kỳ lân, kỳ lão.
Tiếng Anh: Ky is several different Sino-Vietnamese words that sound alike: strange (ky cuc), a time or term (ky thi), a flag (quoc ky), a board game (ky phung dich thu), a region (Nam Ky), and inside compounds prayer (Ky Yen), the qilin (ky lan) and old age (ky lao).
Các nét nghĩa và giải thích chi tiết của “kỳ”:
5 nét nghĩa🇻🇳 Chữ kỳ nầy viết 奇, nghĩa là lạ, khác thường. Người Nam Bộ nói kỳ, kỳ quá, kỳ lắm, coi kỳ để chê một việc làm hay một cách ăn nói trái lẽ thường, coi không được, làm người ta mắc cỡ. Đây là chữ kỳ trong kỳ cục, lạ kỳ, kỳ lạ, kỳ quái, hiếu kỳ.
🇬🇧 This ky means strange or out of the ordinary. Southerners say ky, ky qua, ky lam or coi ky to say that something someone does or says is improper, awkward or embarrassing to see. It is the ky of ky cuc, la ky, ky la, ky quai and hieu ky.
Thí dụ:
Làm như vậy coi kỳ lắm chớ.
Doing it that way would look very odd, you know.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Ông CửĐi như vậy, coi kỳ quá.
Going like that looks far too odd.
Nguồn: Sơn Nam, Biển Cỏ Miền Tây🇻🇳 Chữ kỳ nầy viết 期, nghĩa gốc là hẹn, thời hạn định sẵn. Từ đó ra nghĩa một lần, một đợt trong chuỗi việc lặp lại: kỳ nầy, kỳ rồi, kỳ tới, kỳ thi, kỳ hạn, định kỳ, thời kỳ. Cho kỳ được là làm cho tới khi được mới thôi.
🇬🇧 This ky first meant an appointed time or a deadline. From that it came to mean one time or one round of something that recurs: ky nay (this time), ky roi (last time), ky thi (an exam session), ky han (a deadline). Cho ky duoc means keep at it until you get it.
Thí dụ:
Kỳ nầy rủi rớt thì ráng học thêm nữa đặng kỳ sau thi lại.
If you are unlucky and fail this time, try to study more so you can sit the exam again next time.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Ý và tìnhHàng ngàn người chen chúc, giành mua cho kỳ được.
Thousands of people crowded in, fighting to buy one no matter what.
Nguồn: Sơn Nam, Người Bạn Triệu Phú🇻🇳 Hai chữ kỳ khác nhau mà tiếng Việt đều gọi là cờ. Chữ 旗 là lá cờ: quốc kỳ là cờ nước, huê kỳ là cờ hoa, tên xưa người Nam Bộ gọi nước Mỹ, hồng kỳ là cờ đỏ. Chữ 棋 là cờ để đánh, như cờ tướng, cờ vây: kỳ phùng địch thủ là hai tay cờ gặp nhau ngang sức, nói rộng ra là hai người ngang tài.
🇬🇧 Two different ky, both called co in Vietnamese. One is a flag: quoc ky is a national flag, hue ky (flower flag) is the old Southern name for the United States, hong ky is a red flag. The other is a board game such as Chinese chess: ky phung dich thu means two evenly matched players, and by extension two equal rivals.
Thí dụ:
Khắp nơi phất phới quốc kỳ
The national flag fluttered everywhere.
Nguồn: Sơn Nam, Thuần Phong Mỹ Tục Việt NamHai đứa đúng là kỳ phùng địch thủ.
The two of them were truly evenly matched rivals.
Nguồn: Từ Kế Tường, Trên Ngọn Gió Bấc🇻🇳 Chữ kỳ nầy viết 圻, nghĩa gốc là ranh đất, cõi đất. Thời Nguyễn đặt tên Nam Kỳ cho miền Nam, rồi thời Pháp dùng ba tên Nam Kỳ, Trung Kỳ, Bắc Kỳ cho ba miền. Người Nam Bộ xưa nói ra Trung Kỳ, ra Bắc Kỳ, gạo Nam Kỳ, Nam Kỳ lục tỉnh. Chữ nầy không dính gì tới lá cờ 旗 ở nghĩa thứ ba.
🇬🇧 This ky means a land boundary or a territory. The Nguyen court named the south Nam Ky, and in the French period the three regions were called Nam Ky, Trung Ky and Bac Ky. Old Southern speech says going out to Trung Ky, Nam Ky rice, the six provinces of Nam Ky. It has nothing to do with the flag ky of the third sense.
Thí dụ:
Đó là hào khí Nam Kỳ lục tỉnh.
That is the proud spirit of the six provinces of Nam Ky.
Nguồn: Sơn Nam, Nói Về Miền Nam🇻🇳 Ba chữ kỳ nữa chỉ gặp trong từ ghép. Chữ 祈 là cầu xin: lễ Kỳ Yên là lễ cúng đình hằng năm cầu cho làng yên ổn. Chữ 麒 trong kỳ lân, con thú lành trong truyện xưa. Chữ 耆 là già: kỳ lão là bậc già cả được làng kính trọng.
🇬🇧 Three more ky that live only inside compounds. One means to pray: Ky Yen is the yearly rite at the village communal house to pray for peace. One is in ky lan, the qilin, an auspicious beast of old tales. One means old age: ky lao is a respected village elder.
Thí dụ:
Hằng năm, ngày kỳ yên tế lễ rất long trọng, trang nghiêm.
Every year, on the day of the Ky Yen rite, the offerings were made with great ceremony and solemnity.
Nguồn: Sơn Nam, Chuyện Xưa Tích CủHắn ta trèo lên, cỡi trên con kỳ lân.
He climbed up and rode on the qilin.
Nguồn: Sơn Nam, Bà Chúa HònÔng Giáo là người kỳ lão, lại có danh học giỏi.
The old teacher was a village elder, and well known for his learning.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Tơ hồng vương vấnTừ này được dùng ra sao trong tác phẩm
“Bâng khuâng nhớ cảnh, nhớ người, Nhớ nơi kỳ ngộ vội dời chân đi.”Vì chăng duyên nợ ba sinh, Thì chi đem thói khuynh thành trêu ngươi. Bâng khuâng nhớ cảnh, nhớ người, Nhớ nơi kỳ ngộ vội dời chân đi. Một vùng cỏ mọc xanh rì, Nước ngâm trong vắt, thấy gì nữa đâu!
“Rằng: Nghe nổi tiếng cầm đài, Nước non luống những lắng tai Chung Kỳ.”Đừng điều nguyệt nọ hoa kia. Ngoài ra ai lại tiếc gì với ai. Rằng: Nghe nổi tiếng cầm đài, Nước non luống những lắng tai Chung Kỳ. Thưa rằng: Tiện kỹ sá chi, Đã lòng dạy đến dạy thì phải vâng.
“Ngẫm duyên kỳ ngộ xưa nay, Lứa đôi ai đẹp lại tày Thôi Trương.”Phải điều ăn xổi ở thì, Tiết trăm năm nỡ bỏ đi một ngày! Ngẫm duyên kỳ ngộ xưa nay, Lứa đôi ai đẹp lại tày Thôi Trương. Mây mưa đánh đổ đá vàng, Quá chiều nên đã chán chường yến anh.
“Ba tôi đã tính hễ tôi thi đậu rồi, thì cho tôi thi làm thơ ký Soái phủ Nam Kỳ.”“Xe về tới nhà hàng Nam kỳ Palace, bà Hương Sư dắt mẹ con thím giáo vô phòng.”“Tư Cồ khoe khoang rằng đã phiêu bạt khắp Nam Kỳ, lục tỉnh, biết làm đủ thứ nghề.”“Thượng thơ là phủ Thống đốc Nam kỳ ngày xưa.”“Người Mạ sống cạnh người Nam Kỳ thuở xưa.”Câu hỏi thường gặp về “kỳ”
“kỳ” là gì?
Âm kỳ ứng với nhiều chữ Hán khác nhau, phải tách theo chữ: 奇 là lạ (kỳ cục, kỳ quá), 期 là lần, kỳ hạn (kỳ thi, kỳ nầy), 旗 là lá cờ (quốc kỳ), 棋 là cờ để đánh (kỳ phùng địch thủ), 圻 là cõi đất (Nam Kỳ), và 祈, 麒, 耆 trong Kỳ Yên, kỳ lân, kỳ lão.
“kỳ” được dùng trong câu như thế nào?
Một câu trong Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh) của Nguyễn Du: “Bâng khuâng nhớ cảnh, nhớ người, Nhớ nơi kỳ ngộ vội dời chân đi.”
Mục từ “kỳ” ghi nhận những chữ Hán Nôm nào?
Trong phạm vi nghĩa của mục từ nầy, các chữ Hán Nôm được ghi nhận là 奇 (kỳ), 期 (kỳ), 旗 (kỳ), 棋 (kỳ), 圻 (kỳ), 祈 (kỳ), 麒 (kỳ), 耆 (kỳ). Lớp từ vựng: Homographs: Sino-Vietnamese 奇 期 旗 棋 圻 祈 麒 耆.
“kỳ” thuộc từ loại gì?
“kỳ” thuộc từ loại tính từ, danh từ. Mục từ này phù hợp cho người học bậc B2.
Tiêu chuẩn thẩm định ngữ liệu tại VietLayers
Mức đối chiếu của mục từ được ghi ở đầu trang. Dẫn chứng có tên tác giả và tác phẩm được trình bày riêng với thí dụ biên soạn. Dẫn chứng về cách dùng không tự xác nhận nguồn gốc của từ. Phần chưa đủ căn cứ cần được đối chiếu thêm.