Nghĩa của “kỷ” là gì?
Chính bản thân mình, tự thân (己); đồng thời là tên thiên can thứ sáu trong hệ Thập thiên can.
Tiếng Anh: Self, oneself, or the sixth Heavenly Stem (Sino-Vietnamese 己, as in tự kỷ, tri kỷ, vị kỷ, khắc kỷ); order, discipline, chronicle, or a twelve-year / epochal cycle (紀, as in kỷ cương, niên kỷ, thế kỷ, thiên vạn kỷ); a low wooden tea tray or small table (几, as in kỷ trà, trường kỷ).
Giải nghĩa đầy đủ và ghi chú cách dùng
Từ Hán Việt hội tụ ba gốc chữ Hán cốt lõi trong tiếng Việt: (1) chữ Kỷ (己) chỉ chính bản thân mình (trong tự kỷ, tri kỷ, vị kỷ, khắc kỷ, ích kỷ) và can Kỷ (thiên can thứ sáu); (2) chữ Kỷ (紀) chỉ giềng mối pháp độ, sự ghi dấu hoặc chu kỳ thời gian mười hai năm hay một thời đại dài (trong kỷ cương, kỷ luật, kỷ niệm, niên kỷ, thế kỷ, thiên vạn kỷ); (3) chữ Kỷ (几) chỉ chiếc bàn nhỏ hoặc khay gỗ chân thấp dùng bưng trà, bày đồ thờ (trong kỷ trà, trường kỷ).
Các nét nghĩa và giải thích chi tiết của “kỷ”:
3 nét nghĩa🇻🇳 Nghĩa gốc từ chữ Kỷ (己: bộ thủ thứ 49 trong 214 bộ thủ Khang Hy), chỉ chính bản thân mình trong sự đối sánh với người khác (tha nhân). Đây là hình vị hạt nhân tạo nên lớp từ triết học và tâm lý học quan trọng: tự kỷ (chính mình), tri kỷ (người hiểu rõ lòng mình), khắc kỷ (tự chế ngự lòng ham muốn của mình), vị kỷ và ích kỷ (chỉ biết thu vén cho riêng mình). Trong lịch pháp cổ truyền, Kỷ còn là thiên can thứ sáu, thuộc hành Thổ âm (như tuổi Kỷ Tỵ, năm Kỷ Hợi).
🇬🇧 Oneself, one's own person (己), serving as the core morpheme in compounds such as tự kỷ (oneself), tri kỷ (bosom friend), khắc kỷ (self-restraint), and vị kỷ (self-serving); also the sixth of the ten Heavenly Stems in the traditional calendar.
Mấy cách nói khác cho nét nghĩa nầy. Nghe tự nhiên tới đâu còn tùy vùng và tùy người nói.
Thí dụ:
Trong chữ Hán Việt, chữ kỷ (己) mang nghĩa gốc là chính bản thân mình, nên người hiểu thấu lòng mình mới được gọi là bạn tri kỷ.
In Sino-Vietnamese, the character ky (己) originally means oneself, which is why someone who truly understands one's heart is called a bosom friend (tri ky).
Nguồn: thí dụ do ban biên soạn đặt🇻🇳 Nghĩa gốc từ chữ Kỷ (紀: bộ Mịch 糸 ghép với chữ Kỷ 己), vốn chỉ mối tơ đầu đàn giúp gỡ riêng từng cuộn tơ mà không rối, từ đó mở rộng thành phép tắc, trật tự xã hội (kỷ cương, kỷ luật) và sự ghi chép lưu dấu (kỷ niệm, kỷ vật, kỷ lục). Khi dùng độc lập như danh từ chỉ thời gian trong văn chương cổ và văn học Nam Bộ, một kỷ là chu kỳ mười hai năm (tương ứng một vòng Địa chi) hoặc một khoảng thời gian dài đằng đẵng (như thiên vạn kỷ, thế kỷ, niên kỷ).
🇬🇧 Order, discipline, or chronicle (紀, literally the leading thread of a silk skein); as a standalone temporal noun, a twelve-year cycle or a vast epoch of time (as in thiên vạn kỷ, thế kỷ).
Mấy cách nói khác cho nét nghĩa nầy. Nghe tự nhiên tới đâu còn tùy vùng và tùy người nói.
Thí dụ:
Trải qua mấy kỷ biến thiên của lịch sử, những câu ca dao lục tỉnh vẫn giữ nguyên cốt cách nhân hậu của người miền Nam.
Through many twelve-year cycles (ky) of historical change, Southern folk songs have preserved the kind-hearted spirit of the people.
Nguồn: thí dụ do ban biên soạn đặt🇻🇳 Nghĩa gốc từ chữ Kỷ (几: bộ thủ thứ 16), chỉ chiếc bàn nhỏ hoặc chiếc khay gỗ chạm trổ có bốn chân thấp, dùng để đặt bộ ấm chén tiếp khách (kỷ trà), đặt lư hương trên bàn thờ, hoặc dùng làm chiếc bàn thấp ngồi tựa trên bộ ván ngựa trong các nếp nhà cổ Nam Bộ.
🇬🇧 A small low table or footed wooden tray (几) traditionally used in Southern Vietnamese homes to serve tea sets (kỷ trà) or display ceremonial objects.
Mấy cách nói khác cho nét nghĩa nầy. Nghe tự nhiên tới đâu còn tùy vùng và tùy người nói.
Thí dụ:
Trên bộ ván gỗ giữa nhà, ông ngoại đặt một cái kỷ bằng gỗ Cẩm Lai lên nước bóng ngời để bày bộ bình trà đãi khách quý.
On the wooden platform in the main room, grandfather placed a polished rosewood low tray-table (ky) to set out the tea service for honored guests.
Nguồn: thí dụ do ban biên soạn đặtTừ này được dùng ra sao trong tác phẩm
“Nàng còn có thể nguôi sầu vì Nàng không có pho tượng đất-sét-lòng nào cả thì cậu nào an ủi Nàng cũng được, chớ như hắn thì hắn phải đau đến thiên vạn kỷ vì một người quen mà chưa biết !"”“Ba Khai đi vô trong một lát, thì Cẩm Nhung mặc một bộ đồ lụa trắng, bưng một kỷ trà ra để trên bàn, chắp y xá ông Kinh và Vĩnh Xuân rồi trở vô trong.”Câu hỏi thường gặp về “kỷ”
“kỷ” là gì?
Chính bản thân mình, tự thân (己); đồng thời là tên thiên can thứ sáu trong hệ Thập thiên can.
“kỷ” được dùng trong câu như thế nào?
Một câu trong Diễm Phượng của Bình Nguyên Lộc: “Nàng còn có thể nguôi sầu vì Nàng không có pho tượng đất-sét-lòng nào cả thì cậu nào an ủi Nàng cũng được, chớ như hắn thì hắn phải đau đến thiên vạn kỷ vì một người quen mà chưa biết !"”
Mục từ “kỷ” ghi nhận những chữ Hán Nôm nào?
Trong phạm vi nghĩa của mục từ nầy, các chữ Hán Nôm được ghi nhận là 己 (kỷ), 紀 (kỷ), 几 (kỷ). Lớp từ vựng: Sino-Vietnamese.
“kỷ” thuộc từ loại gì?
“kỷ” thuộc từ loại danh từ. Mục từ này phù hợp cho người học bậc B1.
Tiêu chuẩn thẩm định ngữ liệu tại VietLayers
Mức đối chiếu của mục từ được ghi ở đầu trang. Dẫn chứng có tên tác giả và tác phẩm được trình bày riêng với thí dụ biên soạn. Dẫn chứng về cách dùng không tự xác nhận nguồn gốc của từ. Phần chưa đủ căn cứ cần được đối chiếu thêm.