Tiếng miền Nam và nếp sống Cửu Long

Bản đồ nếp sống miền Cửu Long

Coi cách đọc giọng miền Nam, đời sống trên sông, nếp mua bán ngoài chợ nổi, cách xưng hô trong nhà, và tiếng nói của bà con miệt vườn. Mỗi tiếng đều có nghĩa và có cách đọc đi kèm.

Nếp sống trên sông

Chợ nổi và tiếng nói trên sông Cửu Long

Chợ nổi Cái Răng, Phong Điền, và nếp mua bán trên sông

Chợ nổi gom đủ ba thứ của đời sống Cửu Long: chuyện mua bán, tình bà con lối xóm, và nếp sống trên sông nước. Người bán treo hàng mẫu lên cây bẹo cho ghe đi ngang ngó thấy; người mua chèo tới, mua thẳng từ ghe nầy qua ghe kia.

Tiếng hay gặp, kèm cách đọc giọng Nam

cây bẹoCây sào cặm trước mũi ghe, treo hàng mẫu lên đó cho người đi ngang biết ghe mình bán thứ gì
cây bẹo
ghe tam bảnChiếc ghe gỗ ghép ba tấm ván, chở hàng mua bán trên sông, thứ ghe làm ăn chánh của miền Cửu Long
ghe tam bản
xuồng ba láChiếc xuồng nhỏ ghép ba tấm ván, chèo tay, đi kinh đi rạch và đưa con nít đi học
xuồng ba lá
tắc rángChiếc xuồng gắn máy đuôi tôm, chạy nhanh, đi chợ hay chở người đi nhà thương đều nhờ nó
tắc ráng
Xưng hô trong nhà

Cách xưng hô trong nhà người Nam

Kêu Anh Hai, Chị Ba, Chú Tư, Cô Sáu, và tại sao trong nhà không có Anh Cả

Trong nhà người Nam, anh chị em kêu theo số, mà đếm từ Hai chớ không có Cả. Nếp nầy đi theo lưu dân hồi đi khai khẩn miền Cửu Long, và tới giờ bà con vẫn kêu vậy.

Tiếng hay gặp, kèm cách đọc giọng Nam

Anh HaiNgười anh lớn nhứt trong nhà, kêu là Hai chớ không kêu là Cả
Anh Hai
Chú TưEm trai của ba, thứ tư tính theo hàng con trong nhà nội
Chú Tư
nội / ngoạiBên nội là bên ba, bên ngoại là bên má. Kêu ông bà là phải kêu rõ bên nào
nội / ngoại
dạ / thưaTiếng dạ và tiếng thưa. Nói với người lớn thì có dạ đằng trước, có thưa đằng sau, nghe mới đủ lễ
dạ / thưa
Đất nước và đời sống

Nước và đất Cửu Long, mùa nước nổi và nước mặn

Mùa nước nổi là chuyện mừng, xâm nhập mặn là chuyện lo, hai chuyện khác nhau

Nước là gốc của nếp sống, của miếng ăn và của tiếng nói miền Cửu Long. Mùa nước nổi đem cá, đem chim, đem bông điên điển và đem phù sa về, nên bà con mừng con nước. Còn xâm nhập mặn thì khác hẳn: nước biển lấn vô ruộng, lúa gặp mặn thì chết. Hai chuyện đó đừng gom làm một.

Tiếng hay gặp, kèm cách đọc giọng Nam

mùa nước nổiMùa nước sông Cửu Long dâng tràn vô đồng, chừng tháng bảy tới tháng mười một, đem cá, bông điên điển và phù sa về. Bà con mừng chớ không sợ
mùa nước nổi
xâm nhập mặnNước biển lấn ngược vô kinh rạch hồi mùa nắng. Lúa gặp nước mặn thì chết, nên đây là chuyện lo, mỗi năm một nặng
xâm nhập mặn
thuận thiênSống thuận theo con nước, theo mùa. Nước lên thì làm thứ hạp với nước lên, nước ròng thì trồng thứ khác, không đắp bờ chống lại con nước
thuận thiên
bông điên điểnBông vàng nở hồi mùa nước nổi, hái vô ăn như rau. Thấy bông điên điển là biết con nước tốt đã về
bông điên điển