Tiếng Chợ Lớn góp gì vào tiếng Sài Gòn?

Chợ Lớn là gì và có từ bao giờ?

Là khu phố buôn bán của người Hoa ở phía tây Sài Gòn, lập từ thế kỷ 18 khi người Hoa từ Cù lao Phố dời về, và lớn dần thành một thành phố buôn bán cạnh Sài Gòn. Tên Chợ Lớn nghĩa đen là cái chợ lớn, và cái tên ấy còn nguyên hôm nay.

Người Hoa ở Chợ Lớn nói tiếng gì?

Chủ yếu tiếng Quảng Đông, rồi tiếng Triều Châu, tiếng Phúc Kiến, tiếng Hẹ, và tiếng Hải Nam. Mỗi nhóm có phố, có hội quán riêng, và góp từ theo nghề của nhóm mình: người Quảng Đông nhiều nhà hàng, người Triều Châu nhiều tiệm tạp hóa và chợ.

Lớp từ ăn uống gốc Quảng Đông gồm gì?

Gồm tên món của tiệm nước và nhà hàng: xíu mại, há cảo, hoành thánh, xá xíu, sủi cảo, dầu cháo quẩy, bạc xỉu, xì dầu. Người Quảng Đông làm nghề ăn uống nhiều nhất ở Chợ Lớn, nên tên món của họ thành tên món của cả Sài Gòn.

xíu mại

Viên thịt hấp, món điểm tâm.

há cảo

Bánh bột hấp nhân tôm.

hoành thánh

Bánh bột mỏng gói thịt, ăn với mì hoặc nước lèo.

bạc xỉu

Sữa nóng pha ít cà phê, món của tiệm nước Sài Gòn.

dầu cháo quẩy

Bánh chiên dài, ăn với cháo hoặc phở.

Bạc xỉu nghĩa là gì?

Là cách nói gọn trong tiếng Quảng Đông của sữa nóng pha một chút cà phê. Món này sinh ở tiệm nước Chợ Lớn cho người uống không quen cà phê đậm, rồi thành món riêng của Sài Gòn. Ngoài Sài Gòn, nhiều nơi không có tên này cho tới gần đây.

Lớp từ trò chơi gốc Quảng Đông gồm gì?

Tài xỉu, xí ngầu, xập xám, và vài tên bài khác. Tài xỉu là lớn nhỏ, trò đoán tổng ba con xúc xắc. Xí ngầu là con xúc xắc. Xập xám là bài mười ba lá. Ba từ này nay dùng khắp Nam Bộ và nghe là biết gốc Sài Gòn.

Lớp từ gia đình gốc Triều Châu gồm gì?

Tía là cha, hia là anh, chế là chị, muội là em gái. Lớp này vào sâu qua các gia đình gốc Hoa ở Chợ Lớn và miền Tây, và tía đã thành từ chung của miền Tây trong nhiều nhà không gốc Hoa. Hia và chế còn giữ trong gia đình gốc Hoa và trong cách gọi thân ở vài nơi.

Lì xì có gốc từ đâu?

Từ tiếng Quảng Đông chỉ phong bao đỏ đựng tiền mừng, đi vào tiếng Việt qua tết ở Chợ Lớn và Sài Gòn, rồi lan ra cả nước. Đây là một trong những từ gốc Hoa đi xa nhất, và ngày nay ít ai còn nghĩ tới gốc.

Từ nào còn giữ âm gần tiếng gốc?

Bạc xỉu, tài xỉu, xí ngầu, há cảo, xíu mại còn khá gần âm Quảng Đông, vì mới vào chừng một trăm năm và vào qua đường nói trực tiếp. Từ càng gần âm gốc thì càng mới, và lớp Chợ Lớn nói chung mới hơn lớp Khmer ở miền Tây rất nhiều.

Từ nào đã Việt hóa sâu?

Lạp xưởng, xì dầu, tía, lì xì đã có thanh điệu và mặt chữ ổn định, người dùng không còn cảm là từ mượn. Mức Việt hóa thể hiện ở chỗ từ được ghép tự nhiên: lạp xưởng tươi, lì xì đầu năm, tía má.

Người Sài Gòn không gốc Hoa có dùng lớp từ này không?

Dùng hết, nhất là phần ăn uống và trò chơi. Bạc xỉu, xíu mại, tài xỉu là từ của mọi người Sài Gòn. Phần gia đình như hia, chế thì người không gốc Hoa ít dùng, trừ khi thân với gia đình gốc Hoa.

Cách gọi người Hoa nào nên tránh?

Những cách gọi cũ mang ý coi thường, còn thấy trong sách xưa và trong lời một số người lớn tuổi. Hôm nay gọi là người Hoa, và cụ thể hơn thì người Quảng Đông, người Triều Châu. Khi trích văn cũ có cách gọi ấy thì giữ nguyên câu trích và chú thích.

Tiệm nước là gì?

Là quán cà phê kiểu người Hoa ở Chợ Lớn và Sài Gòn xưa, bán cà phê, trà, bạc xỉu và điểm tâm buổi sáng, với ghế gỗ và ly thủy tinh dày. Tiệm nước là nơi nhiều từ gốc Quảng Đông đi vào tiếng Sài Gòn, và cái tên nay là lời cũ.

Tên phố, tên chợ ở Chợ Lớn có gốc Hoa không?

Một số có, qua tên hội quán và tên người: chợ Bình Tây, các hội quán Ôn Lăng, Nghĩa An, Hà Chương là tên Hán Việt từ tên quê gốc của từng nhóm. Tên đường phần lớn là tên Việt đặt sau, còn tên khu phố cũ nhiều cái đã mất.

Từ điển ghi lớp từ Chợ Lớn thế nào?

Ghi tiếng gốc là Quảng Đông hay Triều Châu, ghi dạng gốc nếu tìm được, ghi mức Việt hóa và ghi nhãn vùng là Sài Gòn hoặc Nam Bộ. Với từ chưa chắc gốc nhóm nào, từ điển VietLayers ghi là gốc Hoa và ghi chưa rõ nhóm.

Nghe tiếng Chợ Lớn ở đâu hôm nay?

Ở tiệm ăn và chợ trong khu Chợ Lớn, nơi người bán vẫn gọi tên món bằng âm gần tiếng gốc, và ở người lớn tuổi gốc Hoa nói tiếng Việt xen tiếng Quảng Đông. Cũng ở sách của Vương Hồng Sển, nơi Chợ Lớn xưa được kể bằng chính từ của nó.