Câu hỏi nghiên cứu ra sao là trả lời được?

Một câu hỏi trả lời được gồm ba phần nào?

Đối tượng: một từ, một cách xưng hô, một nét âm. Nơi: một xã, một huyện, hai xóm cạnh nhau. Chứng cứ: ghi âm bao nhiêu người, đọc văn bản nào, đếm cái gì. Câu hỏi có đủ ba phần là câu hỏi mà việc mình sắp làm sẽ trả lời được.

Ví dụ câu hỏi tốt là gì?

Người ở xã X hôm nay gọi cha bằng gì, theo ba lứa tuổi, trả lời bằng ghi âm ba mươi người. Từ cà ràng có còn được dùng ở huyện Y không, trả lời bằng hỏi hai mươi hộ. Âm r ở hai ấp cạnh nhau có khác nhau không, trả lời bằng ghi âm mười người mỗi ấp.

đối tượng

Cách gọi cha; từ cà ràng; âm r.

nơi

Xã X; huyện Y; hai ấp cạnh nhau.

chứng cứ

Ghi âm ba mươi người; hỏi hai mươi hộ; ghi âm mười người mỗi ấp.

Ví dụ câu hỏi xấu là gì?

Tiếng Nam Bộ có đặc điểm gì. Tiếng miền Tây khác gì. Từ mượn ở Nam Bộ. Ba câu này không có nơi, không có loại chứng cứ, và sách đã trả lời. Làm việc theo chúng là làm việc không có điểm dừng và không có gì mới.

Vì sao câu hỏi rộng không trả lời được?

Vì không có việc nào kết thúc nó. Tiếng Nam Bộ có đặc điểm gì thì thu bao nhiêu cũng chưa đủ, và thu bao nhiêu cũng chỉ lặp lại sách. Câu hỏi hẹp có điểm dừng: ghi xong ba mươi người là có câu trả lời, đúng hay sai đều là kết quả.

Thu hẹp một đề tài rộng thế nào?

Hỏi ba câu liên tiếp: cụ thể là cái gì trong đó, ở đâu, và tôi sẽ đếm hay ghi cái gì. Từ đề tài xưng hô Nam Bộ, hỏi cụ thể là cách gọi cha; ở xã mình; ghi âm ba lứa tuổi. Ba câu hỏi biến một đề tài thành một câu hỏi làm được.

Câu hỏi hẹp có tầm thường không?

Không. Câu hỏi hẹp có câu trả lời thật, và nhiều câu trả lời thật cộng lại mới thành hiểu biết về cả vùng. Cách gọi cha ở một xã, ghi đúng phương pháp, là một mảnh mà bản đồ xưng hô Nam Bộ đang thiếu. Câu hỏi rộng thì không cho mảnh nào.

Câu hỏi đã có người trả lời thì sao?

Đọc trước để biết. Nếu đã có, đổi nơi hoặc đổi thời: cùng câu hỏi ở xã khác, hoặc ở cùng xã sau hai mươi năm, đều là câu hỏi mới. Phương ngữ học cần nhiều nơi và nhiều thời, nên câu hỏi cũ ở nơi mới vẫn là đóng góp.

Kiểm một câu hỏi trước khi làm thế nào?

Viết ra việc sẽ làm và số sẽ có sau khi làm: ghi ba mươi người, có bảng cách gọi theo tuổi. Nếu viết được thì câu hỏi trả lời được. Nếu không hình dung được bảng số cuối cùng trông ra sao, câu hỏi còn rộng.

Câu hỏi nên đặt trước hay sau khi đi điền dã?

Trước, để biết ghi gì và ghi ai. Nhưng cho phép sửa sau chuyến đầu, vì đi rồi mới thấy câu hỏi có làm được không. Sửa câu hỏi sau chuyến đầu là bình thường; đổi câu hỏi sau khi có số để cho khớp số là không được.

Một khóa luận nên có mấy câu hỏi?

Một câu chính và tối đa hai câu phụ đi theo cùng chứng cứ. Nhiều câu hỏi là nhiều loại chứng cứ, và một khóa luận không đủ thời gian cho nhiều loại. Một câu hỏi trả lời chắc hơn ba câu hỏi trả lời lửng.

Câu hỏi về từ khác câu hỏi về âm ở chỗ nào?

Ở loại chứng cứ. Câu hỏi về từ trả lời bằng đếm người dùng và tìm chứng liệu. Câu hỏi về âm trả lời bằng ghi âm và phiên âm. Câu hỏi về xưng hô trả lời bằng ghi âm hội thoại thật. Biết loại chứng cứ là biết mình sẽ làm việc gì suốt đề tài.

Đề tài nào vừa sức cho một tháng?

Một từ hoặc một bộ từ nghề ở một xã; một cách xưng hô ở mười gia đình; một nét âm ở hai ấp. Mỗi đề tài như vậy thu được trong hai tuần và viết trong hai tuần. Đề tài cả tỉnh hay cả một lớp từ thì cần nhiều tháng và nhiều người.

Câu hỏi có nên nhắm vào chỗ từ điển ghi chưa rõ không?

Rất nên, vì đó là câu hỏi đã đặt sẵn với chứng cứ đã gom và điều kiện còn thiếu ghi rõ. Chọn một từ có nguồn gốc chưa rõ, tìm điều kiện còn thiếu, là một đề tài có đầu có cuối và có người chờ kết quả.

Người hướng dẫn thường sửa gì ở câu hỏi?

Thu hẹp nơi và nêu rõ chứng cứ, vì sinh viên hay để nơi là cả Nam Bộ và không nói sẽ ghi gì. Nếu chưa có người hướng dẫn, tự làm việc ấy bằng ba câu hỏi thu hẹp, và bằng cách viết ra bảng số cuối cùng trước khi bắt đầu.

Nên bắt đầu viết câu hỏi từ đâu?

Từ một điều mình đã để ý trong nhà hoặc trong xóm: ông nội nói khác ba, xóm bên đọc r khác xóm mình. Điều để ý ấy đã có đối tượng và nơi. Thêm loại chứng cứ là thành câu hỏi. Câu hỏi tốt nhất thường bắt đầu từ chỗ mình đứng.