Trở lại từ điển
Bản biên đang soạnChưa xác nhận duyệt cuối
Nghĩa vắn tắt

Nghĩa của “mài” là gì?

Cọ, chà một vật lên đá hay mặt cứng cho sắc, nhẵn, mòn hay ra bột (mài dao, mài mực); trong dùi mài, dồi mài là chăm chỉ rèn luyện lâu ngày; trong miệt mài là dồn hết sức vô một việc không thôi; trong sơn mài là lối sơn mài bóng của đồ mỹ nghệ.

Tiếng Anh: To grind or rub something on a stone or hard surface to sharpen, smooth, wear it down or powder it; in dui mai, to study or train hard over time; in miet mai, to be absorbed in a task; and in son mai, polished lacquerware.

Cách đọc
mài(chữ để đối chiếu)
Máy đọc để tham khảo, không phải giọng người bản xứ thâu lại

Các nét nghĩa và giải thích chi tiết của “mài”:

4 nét nghĩa
1cọ lên mặt cứng cho sắc, nhẵn, mònđời sống[thường]
A2

🇻🇳 Cọ, chà một vật lên đá mài hay mặt cứng cho sắc, cho nhẵn, cho mòn, hay cho ra bột: mài dao, mài phảng, mài mực; nước chảy lâu ngày cũng mài mòn đá; kỳ mài là chà cọ cho sạch.

🇬🇧 To rub or grind something on a whetstone or hard surface to sharpen, smooth, wear down or powder it: mai dao (to sharpen a knife), mai muc (to grind an ink stick); running water also wears stone away; ky mai is to scrub clean.

Cụm thường gặp:
mài daomài mựcđá màimài mònkỳ mài

Thí dụ:

Chàng mài mực rồi lấy giấy viết, tính làm một bài thi để dọ tình ý Ánh-Nguyệt chơi.

He ground some ink, took paper and brush, and set about writing a poem to sound out Anh Nguyet's feelings, just for fun.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Ngọn cỏ gió đùa

Và học kỹ thuật mài phảng như thế nào cho bén lâu, khỏi tốn thời giờ mài tới mài lui.

And learn the technique of grinding a scythe so that it stays sharp, instead of wasting time grinding it over and over.

Nguồn: Sơn Nam, Cá Tính Của Miền Nam

Xìn Phóc chỉ là gã chuyên nghề bán a giao, mài dao cắt giấy cho nhà in.

Xin Phoc was just a fellow who sold glue and sharpened paper knives for the printers.

Nguồn: Sơn Nam, Người Bạn Triệu Phú

Ngõ hẻm trải đá đỏ lâu đời bị nước mưa chảy xiết mài lõm nhiều nơi nên gập gềnh rất khó đi.

The alley, paved long ago with red stone, had been worn hollow in many places by rushing rainwater and was bumpy and hard to walk on.

Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Hoa Hậu Bồ Đào

Trần Văn Sửu kỳ mài cho đứa nhỏ sạch sẽ rồi, mới sang qua gội đầu cho đứa lớn.

Tran Van Suu scrubbed the little one clean, then moved on to wash the older child's hair.

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Cha con nghĩa nặng
2dùi mài, dồi mài: rèn luyện lâu ngàyhọc hành[văn chương]
B2

🇻🇳 Trong dùi mài, dồi mài: chăm chỉ học tập, rèn luyện lâu ngày cho giỏi, cho tốt, như dùi mài kinh sử, dồi mài tâm chí.

🇬🇧 In dui mai and doi mai: to study or train diligently over a long time to improve, as in dui mai kinh su (to pore over the classics) and doi mai tam chi (to temper one's mind).

Cụm thường gặp:
dùi màidồi màidùi mài kinh sử

Thí dụ:

Có cặm cụi dùi mài kinh sử, năm nay Trà thi cũng trượt vỏ chuối thôi.

Even if she keeps her nose buried in her books, this year Tra will still fail her exam.

Nguồn: Từ Kế Tường, Cánh Hồng Gai

Sinh viên được chốn thần tiên nầy mà dồi mài tâm chí, mở mang kiến thức thì có gì sung sướng bằng.

For a student to have this heavenly place in which to temper his mind and broaden his knowledge, what could be happier?

Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Bức thơ hối hận
3miệt mài: dồn sức vô một việc không thôihoạt động[thường]
B1

🇻🇳 Trong miệt mài: say mê, dồn hết sức vô một việc, làm mãi không ngơi.

🇬🇧 In miet mai: to be absorbed in a task and keep at it without a break.

Cụm thường gặp:
miệt mài

Thí dụ:

Nhưng họ học có thời hạn một năm, hai năm, và có giờ giấc, chớ không miệt mài, không quyết học cho tới lúc bạc đầu như Hòa.

But they studied for a set term of a year or two, and kept regular hours; they did not toil at it endlessly, bent on learning until their hair turned white, as Hoa did.

Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Ái Ân Thâu Ngắn Cho Dài Tiếc Thương
4sơn mài: đồ sơn mài bóngmỹ nghệ[thường]
B1

🇻🇳 Trong sơn mài: lối làm đồ mỹ nghệ bằng cách phết nhiều lớp sơn rồi mài cho bóng; tranh sơn mài, bình phong sơn mài.

🇬🇧 In son mai: lacquerware, made by laying on many coats of lacquer and polishing each smooth; tranh son mai is a lacquer painting.

Cụm thường gặp:
sơn màitranh sơn mài

Thí dụ:

Cửa được che lại bằng một bức bình phong sơn mài.

The doorway was screened off with a lacquered folding screen.

Nguồn: Bình Nguyên Lộc, Đừng Hỏi Tại Sao

Tôi thấy bàn ghế toàn là đồ gỗ, một bức tranh sơn mài trên tường chỗ ra vào.

I saw that the furniture was all wooden, with a lacquer painting on the wall by the entrance.

Nguồn: Từ Kế Tường, Mùa Thu Bay Mưa
Dẫn chứng văn học

Từ này được dùng ra sao trong tác phẩm

“Sao anh chẳng mài dao dâu,”
Bình-nguyên Lộc, Tâm Trạng Hồng, Mài dao dạy vợ
“Ông cụ mài mực cẩn thận, lấy bút mực viết:”
Pearl S. Buck, Nạn Nhân Buổi Giao Thời, Nạn nhân buổi giao thời
“Mài dao cho sác móc mề mà xem.”
Doãn Quốc Sỹ, Người Đàn Bà Bên Kia Vĩ Tuyến - Khu Rừng Lau 2, 3. Về Làng
“Hãy bắt chước Lê Lợi mài gươm.”
Duyên Anh, Ảo Vọng Tuổi Trẻ, Chương 4
Câu trích chính
“Thờ ơ gió trúc, mưa mai, Ngẩn ngơ trăm nỗi, giùi mài một thân.”
Đoạn trích nguyên tác

Vui là vui gượng kẻo mà, Ai tri âm đó, mặn mà với ai? Thờ ơ gió trúc, mưa mai, Ngẩn ngơ trăm nỗi, giùi mài một thân. Ôm lòng đòi đoạn xa gần, Chẳng vò mà rối, chẳng dần mà đau!

Nguyễn Du, Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh), Đoạn 5: Biến cố nhà họ Mã và lầu Ngưng Bích, cặp câu 625
Câu trích chính
“Mài mực đối với phong nguyệt mà chuốc thơ. Một khối văn ấy, nghìn năm hãy còn phiêu dương dưới vùng tinh nhật;”
Đoạn trích nguyên tác

Thưởng tâm lạc sự đang vừa. Nghiêng bầu hướng với giang san mà say rượu; Mài mực đối với phong nguyệt mà chuốc thơ. Một khối văn ấy, nghìn năm hãy còn phiêu dương dưới vùng tinh nhật; Một vết mực ấy, muôn thủa hãy còn bàng bạc trong cõi giang hồ. Đó mới là cái vận sự hào hoa, dữ kỳ lục thuỷ thanh san tràng thọ;

Đông Hồ, Thơ Đông Hồ (Hà Tiên), Bài phú Đông Hồ, đoạn 89
Câu trích chính
“Miệt mài trong cuộc truy hoan, Càng quen thuộc nết càng dan díu tình.”
Đoạn trích nguyên tác

Khi hương sớm khi trà trưa, Bàn vây điểm nước đường tơ họa đàn. Miệt mài trong cuộc truy hoan, Càng quen thuộc nết càng dan díu tình. Lạ cho cái sóng khuynh thành, Làm cho đổ quán xiêu đình như chơi.

Nguyễn Du, Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh), Đoạn 6: Gặp Thúc Sinh và tai ương Hoạn Thư, cặp câu 650
Câu trích chính
“Phong trần mài một lưỡi gươm, Những loài giá áo túi cơm sá gì!”
Đoạn trích nguyên tác

Đòi phen gió quét mưa sa, Huyện thành đạp đổ năm tòa cõi nam. Phong trần mài một lưỡi gươm, Những loài giá áo túi cơm sá gì! Nghênh ngang một cõi biên thùy, Thiếu gì cô quả, thiếu gì bá vương!

Nguyễn Du, Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh), Đoạn 7: Gặp Từ Hải, báo ân báo oán, cặp câu 1223
Hỏi đáp nhanh

Câu hỏi thường gặp về “mài”

“mài” là gì?

Cọ, chà một vật lên đá hay mặt cứng cho sắc, nhẵn, mòn hay ra bột (mài dao, mài mực); trong dùi mài, dồi mài là chăm chỉ rèn luyện lâu ngày; trong miệt mài là dồn hết sức vô một việc không thôi; trong sơn mài là lối sơn mài bóng của đồ mỹ nghệ.

“mài” được dùng trong câu như thế nào?

Một câu trong Tâm Trạng Hồng của Bình-nguyên Lộc: “Sao anh chẳng mài dao dâu,”

Mục từ “mài” ghi nhận những chữ Hán Nôm nào?

Trong phạm vi nghĩa của mục từ nầy, các chữ Hán Nôm được ghi nhận là 埋 (mai; mượn ghi Nôm mài). Lớp từ vựng: Vietnamese verb with documented Nôm writing 埋.

“mài” có biến thể vùng miền nào?

“mài” có các dạng biến thể ghi nhận theo phương ngữ: mài (Tiếng Việt toàn dân), mài giũa (Tổ hợp cố định).

“mài” thuộc từ loại gì?

“mài” thuộc từ loại động từ. Mục từ này phù hợp cho người học bậc A2.

Trách nhiệm nội dung và Phương pháp biên tập

Tiêu chuẩn thẩm định ngữ liệu tại VietLayers

Mức đối chiếu của mục từ được ghi ở đầu trang. Dẫn chứng có tên tác giả và tác phẩm được trình bày riêng với thí dụ biên soạn. Dẫn chứng về cách dùng không tự xác nhận nguồn gốc của từ. Phần chưa đủ căn cứ cần được đối chiếu thêm.