Chữ i và chữ y ở cuối chữ viết theo lối nào?

Chữ i và chữ y ở cuối chữ có khác âm không?

Không, khi đứng sau một phụ âm và không có nguyên âm nào khác: lí với lý, kĩ với kỹ, mĩ với mỹ, sĩ với sỹ đọc hệt nhau. Hai cách viết là hai thói quen ghi cùng một âm, không phải hai từ.

Vì sao lại có hai cách viết?

Vì chữ quốc ngữ buổi đầu dùng y cho nhiều âm i trong từ Hán Việt, theo thói quen của người đặt chữ, và về sau có xu hướng đưa về i cho gọn. Hai thói quen cùng tồn tại, sách in mỗi thời nghiêng một bên, nên hôm nay ta thấy cả hai.

Sách vở Nam Bộ nghiêng về lối nào?

Về y trong từ Hán Việt: lý, kỹ, mỹ, sỹ, ký, quý. Báo chí và tiểu thuyết Nam Kỳ đầu thế kỷ 20 in như vậy, và tên riêng ở Nam Bộ cũng theo đó: Lý, Mỹ, Quý. Vì thế với người Nam Bộ, dạng y thường quen mắt hơn.

Chỗ nào chỉ có một lối, không được chọn?

Khi i hoặc y là một phần của vần có nguyên âm khác đi kèm: tai với tay, mai với may, hoi với hoy là những từ khác nhau, không đổi được. Và khi âm i đứng một mình hoặc sau nguyên âm thì y hay i đã cố định theo từ: ý, y tá, uy, tuy. Chỉ chỗ i đứng sau phụ âm và một mình mới có hai lối.

tai và tay

Hai từ khác nhau, không đổi i y.

mai và may

Hai từ khác nhau, không đổi i y.

lí và lý

Một từ, hai lối viết, chọn được.

kĩ và kỹ

Một từ, hai lối viết, chọn được.

Tên riêng thì viết i hay y?

Theo đúng chủ nhân của cái tên. Lý, Mỹ, Quý, Sỹ là dạng đã ghi trong giấy khai sinh và không sửa. Địa danh cũng vậy: Mỹ Tho, Lý Nhơn, Quý Đức là dạng trên bản đồ. Đổi y thành i trong tên riêng là viết sai tên.

Viết bài thì chọn lối nào?

Chọn một lối cho cả bài và giữ nguyên. Với bài có giọng Nam Bộ hoặc trích văn học Nam Kỳ, lối y hợp hơn. Với bài theo chuẩn của một cơ quan hay nhà xuất bản, theo lối họ quy định. Lỗi thật sự là lẫn hai lối trong một bài, không phải chọn lối nào.

Tra từ điển thì gõ i hay y?

Gõ dạng nào cũng được. Từ điển VietLayers so lí và lý, kĩ và kỹ về cùng một khóa, nên gõ bằng lối nào cũng ra đúng mục. Đầu mục hiện theo lối từ điển đã chọn, và mục ghi dạng còn lại như biến thể.

Từ điển VietLayers dùng lối nào ở đầu mục?

Lối y cho từ Hán Việt quen mắt ở Nam Bộ và lối đã có trong chứng liệu văn học, và ghi lối kia như biến thể viết. Mục nào cũng tra được bằng cả hai, nên người dùng không cần nhớ từ điển chọn gì.

Trích văn học Nam Kỳ thì giữ i hay y?

Giữ đúng bản in đã dùng. Nếu bản in ghi lý, kỹ thì trích lý, kỹ. Sửa i y trong câu trích là sửa chính tả của tác giả, và cũng xóa mất chứng liệu về lối viết của thời ấy.

Người Nam Bộ có hay viết sai chỗ này không?

Không hơn ai, vì đây không phải lỗi của giọng: i và y ở đây cùng âm ở mọi vùng. Chỗ người Nam Bộ dễ lẫn là hỏi ngã và âm cuối n ng, còn i y là chỗ cả nước cùng có hai lối.

Có quy tắc chung nào để chọn không?

Có một quy tắc hay được dùng: từ Hán Việt viết y, từ Việt gốc viết i. Lý, kỹ, mỹ là Hán Việt nên y; li ti, tỉ mỉ là từ Việt nên i. Quy tắc này đúng với phần lớn từ và dễ nhớ, dù không phải chuẩn bắt buộc ở mọi nơi.

Y có làm chữ đẹp hơn không?

Nhiều người thấy vậy, nhất là trong tên riêng và trong chữ in cũ, và đó là một lý do lối y sống bền ở Nam Bộ. Nhưng đẹp là chuyện thẩm mỹ, không phải chuyện đúng sai, nên đừng lấy nó làm lý lẽ trong tranh luận chính tả.

Chữ hoa thì có khác gì không?

Không khác về quy tắc, chỉ khác về thói quen: Y hoa trong tên riêng quen mắt hơn I hoa. Lý và Mỹ viết hoa gần như luôn dùng Y ở Nam Bộ. Với từ thường viết hoa đầu câu, theo lối đã chọn cho cả bài.

Máy tính và điện thoại có tự đổi i y không?

Một số bộ gõ và bộ sửa lỗi có, và đó là nguồn lẫn lối trong nhiều bài. Sau khi viết xong, tìm cả hai dạng của từ hay gặp như lý và lí, kỹ và kĩ để chắc cả bài chỉ có một dạng.

Cặp i y có liên quan gì tới các cặp chơn chân, nhứt nhất không?

Không cùng loại. Chơn chân, nhứt nhất là hai âm khác nhau của cùng chữ Hán, gắn với giọng vùng. I y là hai cách ghi của cùng một âm, không gắn với vùng nào. Vì thế i y không phải dấu hiệu giọng Nam Bộ, còn chơn và nhứt thì có.

Nên làm gì khi không chắc?

Tra từ điển, gõ dạng nào cũng ra, rồi theo đầu mục hoặc theo lối bài mình đã chọn. Và nhớ chỗ duy nhất không được chọn là khi i y nằm trong vần có nguyên âm khác: tai tay, mai may là hai từ, không phải hai lối.