Ký ninh, also written ký-ninh, is an older Vietnamese phonetic borrowing from French quinine, the antimalarial alkaloid quinine. Historical prose refers to tablets, injections, bitterness, and treatment for malarial fever. The entry explains historical language and is not advice to self-diagnose, choose a dose, or use old medicine without current medical guidance.
Giải nghĩa & ghi chú cách dùng
Ký ninh, cũng viết ký-ninh, là cách phiên âm cũ của tiếng Pháp quinine, tức hoạt chất quinine từng được dùng rộng rãi để phòng và trị sốt rét. Văn Hồ Biểu Chánh và Sơn Nam nói viên ký ninh, thuốc ký ninh, uống hoặc tiêm ký ninh, thường trong cảnh nóng lạnh, lên cữ rét; các chi tiết ấy làm rõ vật được gọi chớ không phải hướng dẫn chữa bệnh cho hiện tại. Không nhập ký ninh với mọi thuốc hạ sốt, thuốc cảm, thuốc bổ hoặc vỏ cây canh-ki-na. Không suy liều dùng, hiệu quả, độ an toàn hay chẩn đoán từ một câu văn cũ; dạng khoa học và cách viết hiện nay là quinine, việc điều trị sốt rét phải theo hướng dẫn y tế đương thời.
Nét nghĩa được xếp theo độ thông dụng và ích lợi cho người học:
1 nét nghĩa🇻🇳 Cách phiên âm cũ của tiếng Pháp quinine, chỉ hoạt chất có vị đắng từng được dùng để phòng hoặc điều trị sốt rét.
🇬🇧 An older phonetic form of French quinine, the bitter alkaloid historically used against malaria.
Ví dụ dùng từ:
Bà mở cái ve nhỏ lấy một viên ký ninh, nhưng cảnh xưa ấy không phải toa thuốc cho người đọc bây giờ.
She opens a small bottle for a quinine tablet, but the historical scene is not a prescription for today's reader.
Source: VietLayers editorial exampleTrong truyện, người bệnh nóng lạnh nhiều bữa mới tìm thuốc ký ninh để chận cữ rét.
In the story, the patient has repeated chills before seeking quinine for a malarial bout.
Source: VietLayers editorial exampleKý ninh là dạng gọi cũ của quinine, chớ không phải tên chung cho mọi thứ thuốc hạ sốt.
Ký ninh is an older name for quinine, not a generic term for all fever medicine.
Source: VietLayers editorial exampleÔng thầy thuốc cho tiêm ký ninh trong văn xưa; liều lượng và cách dùng hiện nay phải theo chuyên môn y tế.
A doctor administers quinine in the old text; current dosing and use require medical guidance.
Source: VietLayers editorial exampleSơn Nam nhắc thứ ký ninh bọc đường trong cảnh thuốc men ở vùng rừng Cà Mau.
Sơn Nam mentions sugar-coated quinine in a scene about medicine in the Cà Mau forest region.
Source: VietLayers editorial exampleNgười dịch giữ ký ninh trong lời nhân vật rồi ghi quinine trong chú thích khoa học.
The translator preserves ký ninh in dialogue and gives quinine in the scientific note.
Source: VietLayers editorial exampleUống ký ninh mà bớt nóng lạnh trong một câu chuyện không chứng minh thuốc phù hợp với mọi cơn sốt.
Relief after taking quinine in a story does not show that it suits every fever.
Source: VietLayers editorial exampleDạng ký-ninh có gạch nối và ký ninh không gạch nối cùng xuất hiện trong sách báo thế kỷ hai mươi.
Both the hyphenated and unhyphenated forms appear in twentieth-century texts.
Source: VietLayers editorial exampleTiếng ký ninh gợi vị thuốc đắng trong ký ức nhiều thế hệ, song mục từ không khuyên tự mua hay tự uống.
The word evokes a bitter medicine remembered by generations, but the entry does not advise self-medication.
Source: VietLayers editorial exampleMuốn hiểu cảnh nhân vật xin ký ninh, phải đọc thêm dấu hiệu sốt rét, hoàn cảnh y tế và thời điểm của tác phẩm.
Understanding a character's request for quinine requires the malarial symptoms, medical setting, and historical period.
Source: VietLayers editorial exampleCách dùng đã được đối chiếu trong tác phẩm
“Tôi có ký ninh trong rương, để bớt nóng rồi tôi uống.”
“- Thu Cúc mở rương lấy cho má một liều ký ninh đặng má uống chút con.”
“Ký ninh má để trong cái ve nhỏ đó con thấy không?”
“- Ổng biểu cứ mỗi đêm uống một viên ký-ninh mà thôi.”
“Ông bắt đầu nói hôm kia ông vô thấy cô Lê trùm mền, vóc ốm, nước da mét, ông chắc cô bị rét, vì ở giữa rừng hay có bịnh đó, ông về hỏi quan Quận mà xin một chục ký ninh trao cho cô Lê uống.”
“Ông Phán dặn cô Lê ăn cơm chiều nhớ uống một viên ký ninh rồi ông từ giã mà đi với hai trẻ.”
“Ăn cơm chiều rồi cô Thiên Hương nhắc cô Lê uống ký ninh.”
“Tư Liệt ngáp dài, trở về trại, uống viên ký ninh, đúng theo lời căn dặn của ông Lơ Pheo, và uống với nước lọc, những giọt nước mát lạnh nhểu xuống từ cái"phít" bằng đất sét trắng.”