Lối nói của người Nam để dặn hay khuyên, đặt sau một điều nên làm để cấm điều ngược lại: phải làm vầy, không được làm kia.
Tiếng Anh: A Southern way of advising or instructing, placed after what one should do to forbid the opposite: do this, and do not do that.
Giảng đủ và ghi chú cách dùng
Lối nói của người Nam để dặn hay khuyên, đặt sau một điều nên làm để cấm điều ngược lại: phải làm vầy, không được làm kia.
Các nét nghĩa, xếp theo mức thường gặp và hữu ích cho người học:
1 nét nghĩa🇻🇳 Chớ là chứ theo giọng Nam, ở đây nối hai vế ngược nhau; đừng có là đừng, thêm có cho mạnh và cho gần lời nói thường. Ghép lại, chớ đừng có đứng giữa câu, vế trước nói điều phải làm, vế sau nói điều không được làm: phải ở đây chớ đừng có đi đâu, cho mượn chớ đừng có ăn lời. Trong kho văn Nam Bộ đây là giọng người lớn dặn dò con cháu, chủ dặn người làm, hay người nhà nhắc nhau. Vế trước hay có chữ phải, dặn, nhớ, còn vế sau hay kết bằng nữa: chớ đừng có kêu bằng cô nữa.
🇬🇧 The first word is the Southern form of a conjunction meaning rather than, here joining two opposed halves; the rest means do not, with an extra word that adds force and a spoken tone. The phrase stands mid-sentence: the first half says what must be done, the second what must not, stay here and do not go anywhere, lend but do not charge interest. In the Southern corpus it is the voice of elders instructing the young, employers instructing servants, or family members reminding each other. The first half often has must, told or remember, and the second often ends with a word meaning any more.
Thí dụ:
Hai em muốn ăn vật chi cũng được hết thảy, song bà căn dặn hai em phải ở đây chớ đừng có đi đâu.
The two of you may eat whatever you like, but she strictly told you both to stay here and not go anywhere.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Cay đắng mùi đờiVậy từ rày sắp lên kêu tôi bằng chị chớ đừng có kêu bằng cô nữa, nghe lợt lạt lắm.
So from now on call me sister and stop calling me miss; it sounds so cold.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Kẻ làm người chịuTôi dặn phải cất lá thơ, chờ ổng về sẽ đưa cho tới tay ổng, chớ đừng có đưa cho ai.
I told them to put the letter away and hand it to him personally when he returned, and not to give it to anyone else.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Bỏ chồngMà giùm lúa giùm bạc thì cho mượn chớ đừng có ăn lời, tôi không chịu đâu.
And when you help people out with rice or money, lend it but do not charge interest; I will not stand for that.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Khóc thầmMầy phải nói với ông Tấn-sĩ như vậy, chớ đừng có xì ra thành tao nói láo với người ta.
You must tell the doctor of letters just that, and do not let anything slip so that I end up having lied to people.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Ông CửMà nhớ chèo bung ra giữa sông chớ đừng có cặp sát vào bờ nghen mầy !
And remember to row out to the middle of the river, and do not hug the bank, you hear!
Nguồn: Lê Xuyên, Vợ Thầy HươngMầy nhờ nó lắm, phải mang ơn nó, chớ đừng có nghi bậy như vậy nữa.
You owe them a great deal and must be grateful, so stop harboring such wild suspicions.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Cha con nghĩa nặngĐể cho tôi kiếm đất tôi hỏi đặng có đi ở chỗ khác chớ đừng có sanh chuyện mà báo hại tôi.
Let me find some land to ask for so I can go live elsewhere, and do not stir up trouble that gets me into a mess.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Con nhà nghèoCha mẹ cho đi, song dặn đi chơi một chút rồi về chớ đừng có ở tối.
The parents let them go, but told them to go out for a little while and come back, and not to stay out after dark.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Nhơn tình ấm lạnhCon gái phải siêng năng, chớ đừng có ham chơi-bời mà hư thân.
A girl must be diligent and must not chase amusements and go astray.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Nợ đờiTiếng này được dùng ra sao trong tác phẩm
“Hai em muốn ăn vật chi cũng được hết thảy, song bà căn dặn hai em phải ở đây chớ đừng có đi đâu.”“Vậy từ rày sắp lên kêu tôi bằng chị chớ đừng có kêu bằng cô nữa, nghe lợt lạt lắm.”“Tôi dặn phải cất lá thơ, chờ ổng về sẽ đưa cho tới tay ổng, chớ đừng có đưa cho ai.”“Mà giùm lúa giùm bạc thì cho mượn chớ đừng có ăn lời, tôi không chịu đâu.”“Mầy phải nói với ông Tấn-sĩ như vậy, chớ đừng có xì ra thành tao nói láo với người ta.”“Mà nhớ chèo bung ra giữa sông chớ đừng có cặp sát vào bờ nghen mầy !”“Mầy nhờ nó lắm, phải mang ơn nó, chớ đừng có nghi bậy như vậy nữa.”“Để cho tôi kiếm đất tôi hỏi đặng có đi ở chỗ khác chớ đừng có sanh chuyện mà báo hại tôi.”