Biết sống cho có tình có nghĩa: thương người, nhớ ơn, cư xử phải đạo với người chung quanh.
Tiếng Anh: To know how to live with kindness and righteousness: caring for others, remembering favors and treating people as one ought.
Giảng đủ và ghi chú cách dùng
Biết sống cho có tình có nghĩa: thương người, nhớ ơn, cư xử phải đạo với người chung quanh.
Các nét nghĩa, xếp theo mức thường gặp và hữu ích cho người học:
1 nét nghĩa🇻🇳 Nhơn nghĩa là cách đọc của người Nam cho nhân nghĩa: nhơn là lòng thương người, nghĩa là điều phải, là cái ơn cái nghĩa phải đáp lại. Biết nhơn nghĩa là có mấy điều đó trong cách cư xử. Kho văn gặp cụm nầy gần hết trong truyện Hồ Biểu Chánh, nơi nó hay đứng đối với đồng tiền: người biết nhơn nghĩa dầu nghèo cũng quý, còn kẻ trọng tiền thì không biết nhơn nghĩa gì hết. Nó hay đi ở dạng phủ định (không biết nhơn nghĩa chi hết) để chê, và đi với biết thương yêu người hoạn nạn để khen.
🇬🇧 The core word is the Southern reading of the Sino-Vietnamese pair for humaneness and righteousness: compassion for others and doing what is right, repaying kindness received. To know it is to show those qualities in one's conduct. The corpus finds the phrase almost entirely in Ho Bieu Chanh, where it is usually set against money: a decent person is worth something even when poor, while one who worships money knows nothing of it. It often appears in the negative, as a reproach, and beside caring for people in trouble, as praise.
Thí dụ:
Nó trọng đồng tiền, coi đồng bạc lớn bằng bánh xe, nó không biết nhơn nghĩa gì hết.
That one worships money, sees a silver coin as big as a cartwheel, and knows nothing of decency at all.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Con nhà giàuNgười ở đời, nếu biết nhơn nghĩa, thì phải thi ân báo đức vần công với nhau vậy mà.
People in this world, if they know right from wrong, must do kindness and repay kindness, helping one another in turn.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Lạc đườngChủ nợ họ ác lắm, chớ phải họ biết nhơn nghĩa như mình vậy hay sao.
Creditors are very harsh; do you think they have a sense of decency like us?
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Một đời tài sắcNếu thầy biết nhơn nghĩa thì hồi trước đâu có làm như vậy.
If he had any sense of decency he would never have acted that way before.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Ai làm đượcChú làm ơn về trển chú nói dùm với nó rằng con người ở đời mà khác với cầm thú là nhờ biết nhơn nghĩa.
Please go back up there and tell them for me that what sets a human being apart from beasts is knowing kindness and righteousness.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Ngọn cỏ gió đùaTheo ý tôi cái danh người biết nhơn nghĩa đó là quí rồi, đòi danh cao chức lớn hao tốn quá chẳng ích gì.
In my view, the name of a decent person is precious enough; chasing high rank and office costs too much and does no good.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Đoá hoa tànNếu Trời Phật có luật và thi hành luật ấy hẳn hòi, thì làm sao những người biết nhơn nghĩa lại chịu nghèo khổ, còn những kẻ tham lam lại được giàu sang?
If Heaven and Buddha have a law and enforce it properly, how is it that people of kindness and righteousness suffer poverty while the greedy grow rich?
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Người thất chíKhách đến dự đám tuần, ai cũng khen ngợi thầy giáo Phát có phước, có tài, lại biết nhơn nghĩa, biết thương yêu người hoạn nạn.
The guests at the memorial rite all praised the teacher Phat as blessed and talented, decent besides, and caring toward people in misfortune.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Ở theo thờiNhưng mà phải biết nhơn nghĩa, phải được lòng dân tùng phục thì mới sang, chớ giàu nhiều mà thiên hạ khinh thị, thì giàu có ích chi đâu.
But one must be righteous and win the willing respect of the people to be truly honored; to be very rich while everyone despises you, what good is wealth?
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Tại tôiMầy thiệt là đứa khốn nạn, đã không có lương tâm mà cũng không biết nhơn nghĩa chi hết.
You really are a wretch, with no conscience and no sense of decency at all.
Nguồn: Hồ Biểu Chánh, Con nhà nghèoTiếng này được dùng ra sao trong tác phẩm
“Nó trọng đồng tiền, coi đồng bạc lớn bằng bánh xe, nó không biết nhơn nghĩa gì hết.”“Người ở đời, nếu biết nhơn nghĩa, thì phải thi ân báo đức vần công với nhau vậy mà.”“Chủ nợ họ ác lắm, chớ phải họ biết nhơn nghĩa như mình vậy hay sao.”“Nếu thầy biết nhơn nghĩa thì hồi trước đâu có làm như vậy.”“Chú làm ơn về trển chú nói dùm với nó rằng con người ở đời mà khác với cầm thú là nhờ biết nhơn nghĩa.”“Theo ý tôi cái danh người biết nhơn nghĩa đó là quí rồi, đòi danh cao chức lớn hao tốn quá chẳng ích gì.”“Nếu Trời Phật có luật và thi hành luật ấy hẳn hòi, thì làm sao những người biết nhơn nghĩa lại chịu nghèo khổ, còn những kẻ tham lam lại được giàu sang?”“Khách đến dự đám tuần, ai cũng khen ngợi thầy giáo Phát có phước, có tài, lại biết nhơn nghĩa, biết thương yêu người hoạn nạn.”